Impact van klimaatwijzigingen op Vlaamse monumenten en te nemen acties door de erfgoedsector en overheid

NATHALIE VERNIMME
Flemish Heritage Institute

Volgens het Europees Milieuagentschap zijn de grootste veranderingen die we kunnen verwachten ten gevolge van de klimaatswijziging: een stijging van de globale temperatuur die tussen 1.4 en 5.8°C kan oplopen tegen 2100, een versnelde hydrologische cyclus, met een hogere intensiteit aan regenbuien, maar tegelijkertijd een vaker voorkomen van periodes van droogte in aride en semi-aride gebieden; een stijging van het globale zeeniveau met 0,09 tot 0,88 m tegen 2100 en een verhoogd voorkomen van lokale stormen.

Momenteel bestaat er geen gedetailleerd onderzoek over hoe klimaatveranderingen het gebouwde erfgoed in de lage landen zullen aantasten. Het is een feit dat het stijgende zeeniveau in de toekomst duizenden monumenten langs onze kustlijnen kan bedreigen, maar dit erfgoed staat eigenlijk nu reeds zwaar onder druk en niet alleen ten gevolge van de klimaatverandering: de laatste decennia zien we heel wat schade die het gevolg is van een combinatie van factoren zoals o.a. verkeer, industrie en specifiek bodemgebruik.

Zware regenval en veranderende vochtigheidsniveaus eisen hun tol bij ons cultureel erfgoed. De klimaatsveranderingen resulteren in een lagere vochtigheidsgraad in de zomer waardoor afzetting van zouten vergroot. Dit is in het bijzonder gevaarlijk voor de vele kerken en Gotische kathedralen in Vlaanderen waar de sculpturen in zachte poreuze steen uitgehouwen zijn. De zachte steen absorbeert het zeezout dat in vloeibare vorm aanwezig is in de lucht. Als het water evaporeert, kristalliseert het zout en oefent het druk uit op de omringende steen met onherstelbare schade als gevolg.

Verhoogde stormachtigheid en windvlagen leiden ook tot structurele schade aan gebouwen. Houten schrijnwerk en andere organische bouwmaterialen worden vaker aangetast door insecten, schimmels, zwammen en invasieve soorten zoals termieten. Corrosie van glas komt vaker voor etc…

In deze lezing wordt gepoogd de actuele situatie in Vlaanderen te schetsen a.d.h.v. een aantal cases. Ook wordt de nadruk gelegd op het feit dat er dringend nood is aan monitoring, preventief onderhoud en interdisciplinair onderzoek ter ondersteuning van een effectief beleid terzake en paraatheid in geval van noodsituaties.