Culturele noodgevallen: reageren op klimaatgerelateerde rampen

ELEONORE DE MERODE
Prince Claus Fund for Culture and Development, Nederland

Het programma voor Culturele Noodhulp (Cultural Emergency Response, CER) van het Prins Clausfonds voor Cultuur en Ontwikkeling zorgt voor prompte en effectieve noodhulp wanneer het cultureel erfgoed wordt beschadigd of vernietigd door natuurrampen of door menselijke tussenkomst. Het leidend principe van het Prins Clausfonds is dat cultuur een menselijke basisbehoefte is. Het verlies van cultureel erfgoed is een fundamenteel verlies dat als dusdanig onvoldoende wordt erkend en de redding ervan kan hoop en troost brengen voor de gemeenschappen die in kritieke situaties verkeren. Daarom moet culturele noodhulp integraal deel uitmaken van humanitaire hulp.

Door financiële steun te geven binnen de 6 maanden na een ramp probeert CER de situatie te stabiliseren, verdere schade te voorkomen en hoogstnoodzakelijke reparaties uit te voeren om zo de voorwaarden te scheppen die verdere restauratie mogelijk moeten maken. Het Fonds vertrouwt op de expertise van zijn wereldwijd netwerk om culturele noodsituaties te identificeren. Het werkt direct samen met lokale partners in de getroffen gemeenschappen om de activiteiten van de CER te implementeren. Indien nodig worden bijkomende fondsen gezocht in samenwerking met de andere partners.

CER werd gelanceerd in 2003 als reactie op de plundering van het Nationaal Museum van Bagdad. Sedertdien heeft het fonds over de hele wereld meer dan 30 initiatieven voor culturele noodhulp gesteund en verwezenlijkt. Een aanzienlijk deel van deze CER-tussenkomsten gebeurden als reactie tegen de acute en vernietigende impact van de klimaatverandering op het erfgoed – stortregens en het toenemend aantal overstromingen – in Afghanistan, Gambië, Lesotho, Jamaica, Mozambique, Sri Lanka, Togo en Jemen. Op dit openblik onderzoekt CER de mogelijkheden om in actie te komen voor de bescherming van erfgoed dat wordt bedreigd door processen die het gevolg zijn van klimaatverandering en geleidelijk evolueren, maar toch even catastrofale gevolgen hebben – de stijging van het zeeniveau, land- en watererosie en woestijnvorming.

Aan de hand van een aantal casestudy’s willen we in deze korte uiteenzetting onderzoeken hoe lokale gemeenschappen en erfgoedorganisaties hebben gereageerd op deze humanitaire rampen. Bovendien wordt nagegaan hoe de verschillende organisaties hulpacties kunnen coördineren ten voordele van het erfgoed.