Klimaatverandering en aanpassing: hoe het verleden de toekomst kan informeren

DIANE L. DOUGLAS
Statistical Research Inc., VS

De opwarming van de aarde is een van de belangrijkste en gevaarlijkste problemen waarmee de mens vandaag wordt geconfronteerd. Tal van wetenschappers en politici hebben gewezen op de antropogene oorzaken van deze verandering en op de noodzaak de uitstoot van CO2 te verminderen om dit proces in te dijken of te vertragen. Nochtans veranderde het klimaat in belangrijke mate doorheen de gehele geschiedenis van de planeet. De verschuiving van de continenten, het ontstaan van de bergen en cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon vormen primaire broeikasmechanismen die klimaatverandering aandrijven. Ook de complexe verbanden tussen de atmosfeer, oceanen, wolken, ijskappen, vulkanen, aardbevingen, en de uitwisseling van koolstof in levende organismen beïnvloeden het klimaat. Tijdens de voorbije twee miljoen jaar werd het klimaat van de aarde onderbroken door ijstijden en interglaciale periodes – periodes waarin de temperatuur op aarde varieerde van 8°C koeler tot 4°C warmer dan vandaag. Hominiden pasten hun nederzettingen en leefgewoonten aan deze veranderingen aan. Moderne mensen evolueerden ongeveer 40 000 jaar geleden gedurende de laatste ijstijd en op het einde van die laatste ijstijd migreerden ze naar nieuwe landen en nieuwe continenten. De mensen ontwikkelden nieuwe technologieën en aanpassingsstrategieën als antwoord op de stijging van de zeespiegel en een meer productieve omgeving. Vandaag worden we geconfronteerd met een klimaatverandering die in omvang vergelijkbaar is met de laatste interglaciale periode. Deze uiteenzetting toont aan dat natuurlijke broeikasmechanismen de aarde in een interglaciale periode kunnen brengen die zo warm is als de laatste interglaciale periode, ongeacht de verminderingen in de uitstoot van broeikasgassen. Het zeeniveau kan 5 tot 7 meter stijgen, in sommige regio’s zal het vaker en heviger stormen en in andere regio’s zullen de woestijnen zich uitbreiden. Tal van belangrijke erfgoedrijkdommen worden door deze veranderingen bedreigd en het erfgoed dat niet kan worden gered, moet grondig worden gedocumenteerd om te kunnen worden overgedragen aan toekomstige generaties. Andere kunnen worden gered door risicobeperkende maatregelen – maar de sleutel is de betrokkenheid van het grote publiek en de regeringen, wat inhoudt dat zij moeten worden overtuigd van het feit dat klimaatverandering onvermijdelijk is en planning voor verandering essentieel.