Thema
Sinds 2005 brengt UNESCO de klimaatsverandering consequent onder de aandacht van erfgoedorganisaties en vraagt zij hen om rekening te houden met de impact ervan op de bescherming van het erfgoed en op de algemene erfgoedaanpak. Meer in het bijzonder spoort UNESCO erfgoedorganisaties aan om nauwer samen te werken met ecologische organisaties en om het publiek meer te sensibiliseren.
Deze aanbevelingen sluiten perfect aan bij de algemene internationale benadering om de gemeenschap meer te betrekken in een duurzame erfgoedbescherming en in het ontsluitingsbeleid zoals die worden geformuleerd in richtlijnen zoals de Faro Conventie van de Raad van Europa of het ICOMOS Ename Charter.
Wat echter niet duidelijk is, is hoe het thema van de globale klimaatsverandering de lange-termijnvisie op erfgoedbewaring concreet beïnvloedt of hoe zij bepalend is voor de publieke bewustmaking en betrokkenheid voor het behoud van het erfgoed. Voor sommige erfgoedorganisaties kan deze uitdaging zelfs te groot zijn of hun eigen expertise te boven gaan, terwijl andere zoeken naar nieuwe vormen van publieke betrokkenheid en een groter publiek draagvlak vinden voor het werk dat ze doen.
Hoewel het duidelijk is dat de invloed van de algemene klimaatsverandering niet onder één noemer kan worden samengevat, zal het driedaagse Ename colloquium de nadruk leggen op die aspecten die het meest bedreigend zijn voor de Lage Landen, namelijk de stijgende zeespiegel en toenemende overstromingen. De bijdragen zullen het mogelijk maken om ervaringen uit te wisselen van verschillende landen in de diverse regio’s van de wereld waarvan het culturele erfgoed door deze gevolgen van de klimaatsverandering bedreigd wordt. Wij beperken ons daarbij niet uitsluitend tot monumenten en culturele landschappen, maar staan ook stil bij de invloed op het immateriële of roerende erfgoed. Enkele van de vragen die we ons stellen zijn:
- Wat zijn de ervaringen tot nu toe met culturele sites en landschappen in verschillende regio’s van de wereld die onderhevig zijn, of kunnen zijn, aan de stijgende zeespiegel of overstromingen?
- Hoe reageren erfgoedorganisaties op deze dreigingen en hoe werken zij samen met andere organisaties in hun pogingen om het erfgoed te beschermen en te ontsluiten vanuit deze dreigingen?
- Kunnen programma’s voor de bewaring en ontsluiting van erfgoedsites leren van ecologische benaderingen en omgekeerd, of bestaat er een gevaar dat de bescherming van cultureel erfgoed verdrongen wordt door de aandacht voor de ecologische conservatie?
- Op welke manier heeft de globale klimaatsverandering gevolgen voor het opstellen van erfgoedprogramma’s en hoe bepaalt het de interpretatie en presentatie van culturele erfgoedsites?
- Hoe kunnen culturele erfgoedorganisaties proactief reageren op de globale bedreiging van de klimaatsvernadering?
- Wat betekent het voor erfgoedorganisaties om een bredere sociale betrokkenheid tot stand te brengen in het licht van de wereldwijde klimaatsverandering?
- Vormt de globale klimaatsverandering alleen een bedreiging voor erfgoedbewaring of geeft het ook nieuwe kansen voor het erfgoedbeleid in de toekomst?
Om over deze en andere vragen te discussiëren, zijn wij op zoek naar vernieuwende bijdragen van erfgoedbeheerders, archeologen, historici, academici en specialisten op het vlak van cultureel beleid, gegroepeerd rond de volgende vier thema’s:
- Gevolgen voor sites en voorspellingen naar aanleiding van de wereldwijde klimaatsveranderingen
- Houdingen en reacties van erfgoedverenigingen tegenover klimaatsveranderingen
- Klimaatsverandering, cultureel toerisme en ontwikkeling
- Bredere publieke betrokkenheid en smeden van institutionele samenwerking als antwoord op klimaatsveranderingen
Programma
Woensdag 18 maart: Gent
Programma
9u00-9u30
Registratie
Verwelkoming en openingstoespraken
Provincie Oost-Vlaanderen
Inleidende presentatie
Ename Expertisecentrum voor Erfgoedontsluiting
10u00-12u00
Plenaire Sessie
Een Klimaat voor Erfgoedbescherming:
"Vroegere, huidige en toekomstige perspectieven m.b.t. klimaatverandering en cultureel erfgoed." (MAY CASSAR, Director, Centre for Sustainable Heritage, University College London)
"Cultureel erfgoed en klimaatverandering: de sociale dimensie." (DIANE BARTHEL-BOUCHIER, Stony Brook University, Stony Brook NY)
"Het beheer van de fysieke kwaliteit van begraven archeologische sites in het kader van veranderende klimatologische omstandigheden." (MARTINE M. VAN DEN BERG, ADRIAAN M.J. DE KRAKER, MICHEL VORENHOUT. Universiteit Amsterdam, Nederland)
12u00-13u30
Lunch
13h30-14h15
Plenary Session 2
"Genth, key node for the water management in Flanders" (FERNANDO PEREIRA, Waterbouwkundig Laboratorium, Belgium)
14h15-14h30
Coffee Break
14h30-17h00
Excursie Gent:
De stad Gent ontstond aan de samenvloeiing van twee rivieren, de Schelde en de Leie. Reeds vroeg werd er een delicaat systeem van sluizen en dammen gebouwd dat de natuurlijke waterweg van de rivieren radicaal veranderde. Daardoor kon Gent zich ontwikkelen tot een van de meest machtige steden tijdens de Middeleeuwen.
Tijdens de wandeling zal er gewezen worden op de kwetsbare complexiteit van dit waterbeheerssysteem. Er zal ook een nieuwe hypothese worden voorgesteld over de plaats waar Schelde en Leie samenkwamen.
17u30-19u00
Openingsreceptie
(aangeboden door de Provincie Oost-Vlaanderen)
Verwelkoming door Jozef Dauwe
Gedeputeerde voor Cultuur, Provincie Oost-Vlaanderen
Donderdag 19 maart: Oostende
Programma
09u00
Transfer van Gent naar Oostende + Registratie
10u00
Verwelkoming en introducties door het VLiz en VIOE
10u30-12u00
Plenaire Sessie
De impact van klimaatsverandering op de Lage Landen:
"Het Vlaamse kustlandschap: omgaan met wassende getijden in de vorming, de bewaring en de toekomst van een middeleeuws landschap" (DRIES TYS, VUB)
"Impact van klimaatwijzigingen op Vlaamse monumenten en te nemen acties door de erfgoedsector en overheid." (NATHALIE VERNIMME, VIOE)
"Object gered, landschap verloren? Een evaluatie- en bijsturingsmodel voor de effecten van klimaatverandering op de dijken van Nederland." (GERHARDMARK VAN DER WAAL, Stichting Dorp, Stad & Land)
12u00-13u30
Lunch
13u30-15u00
Parallelle Workshop 1
Klimaatsverandering en het Vlaamse culturele erfgoedlandschap:
"De impact van klimaatsveranderingen in het verleden op de Schelde (België)."(FRIEDA BOGEMANS & ANNELIES STORME. VIOE)
"Het Onroerend erfgoed en de inrichting van getijdenzones: de impact van de inrichting van een overstromingsgebied in de ‘Wijmeersen 2’ (Beneden Schelde) op het archeologisch en cultuurhistorisch erfgoed." (ERWIN MEYLEMANS, YVES PERDAEN, INGE VERDURMEN. VIOE)
"Overstromingsveiligheid en cultuurlandschappen, een onmogelijke combinatie?" (AUKJE DE HAAN, INGE VERDURMEN. Flemish Heritage Institute)
"De klimaatverandering en het landschap en erfgoed in Vlaanderen (België) – een strategisch onderzoeksproject voor ruimtelijke planning."(GEORGES ALLAERT, MARC ANTROP, HANS LEINFELDER, VEERLE VAN EETVELDE & BJORN VERHOFSTEDE. Universiteit Gent)
Parallelle Workshop 2
Het beheer van kwetsbare archeologische sites:
"Klimaatverandering en de kwetsbaarheid van het cultureel erfgoed - een Zweeds pilootproject." (STEFAN NILSSON, EVA SVENSSON, LARS NYBERG, MONICA FJAESTAD. Cultural Landscape Constultant; Karlstad University, Sweden; Swedish National Board of Antiquities)
"Will Climate Change lead to the destruction of Skara Brae? " (JULIE GIBSON. County Archaeologist Orkney Islands Council and Lecturer in Archaeology for Orkney College, University of the Highlands and Islands)
"Kaarten voor de impact van de klimaatverandering op de conservatie van het erfgoed." (BONAZZA A., BRIMBLECOMBE P., GROSSI C. M., SABBIONI C. National Research Council, Bologna, Italy and University of East Anglia, Norwich, Verenigd Koninkrijk)
"De bevroren graven van het Altaj-gebergte, klimaatsverandering en toerisme: het erfgoed van Altaj in kaart gebracht." (WOUTER GHEYLE, JEAN BOURGEOIS, RUDI GOOSSENS & ALAIN DE WULF. UGent, België)
Parallel Workshop 3
Wijzigingen in de zeespiegel, overstromingen en erfgoedbewaring:
"Veranderende omgevingen en erfgoedbescherming: een beslissingsinstrument voor de Saraceense torens aan de kust van Amalfi" (SERENA VIOLA, DONATELLA DIANO, TERESA NAPOLETANO, CLAUDIA CIOCIA. Università degli Studi di Napoli Federico II, Italië)
"Een toenemende frequentie van regen bij de preservatie van Ciudad Universitaria de Caracas - Werelderfgoed." (MELINA NAVA HUNG. Universidad Central de Venezuela)
"De impact van de overstroming van een rivier op de bewaring van het cultureel erfgoed: een casestudy van de historische stad Ayutthaya." (KRIENGKRAI WATANASAWAD. Thammasat University, Bangkok, Thailand)
"De dreigende vernieling van de kustinfrastructuur en de historische landschappen van Baku als gevolg van de wijziging in het niveau van de Kaspische Zee." (SHAHLA KAHRAMANOVA; BABAYEV SHEHALI. National Academy of Science, Azerbaijan and Azebaijan Architecture and Construction University)
15u00-15u30
Koffiepauze
15u30-17u30
Excursie/
"Erfgoed aan de kust bedreigd door de zee"
(TOM LENAERTS & GLENN GEVAERT)
Het colloquium in Oostende vindt plaats te midden van de haven. Vandaar nemen we de participanten mee voor een exclusieve uitstap langsheen de Belgische kust. Er zal gewezen worden op het rijke en diverse erfgoed en op de directe bedreiging ervan door de zee. Er zijn onder andere militaire infrastructuren uit verschillende perioden uit de geschiedenis, een verdronken middeleeuws dorp, maritieme bouwwerken of exclusieve villa’s langsheen de kustpromenades. Sommige locaties die we zullen bezoeken zijn niet open voor het publiek.
18u30-22u00
Conferentie Diner in "Fort Napoleon" (optioneel)
Het colloquiumdiner gaat door in ‘Fort Napoleon’, een versterking die dateert uit het begin van de 19de eeuw. Het Fort zit verscholen in de duinen en kijkt uit op de zee. De versterking kwam er op bevel van Napoleon Bonaparte. Tussen 1995 en 2000 werd het fort gerestaureerd door Erfgoed Vlaanderen. Nu staat het gebouw open voor het publiek en wordt het gebruikt als restaurant.
22u00
Transfer van Oostende naar Gent (alle deelnemers)
Vrijdag 20 maart: Oostende
Programma
9u00
Transfer van Gent naar Oostende + Registratie
10u00-12u00
Plenaire Sessie
Leren van het verleden, plannen voor de toekomst: een wereldwijde uitdaging voor erfgoed:
"Archeologie, cultureel erfgoed en klimaatverandering: conservatie en lessen uit het verleden in een warmere toekomst." (MICHELLE BERENFELD. Visiting Assistant Professor of Archaeology, Joukowsky Institute for Archaeology and the Ancient World, Brown University / Consultant, World Monuments Fund)
"Wereldwijde klimaatverandering en cultureel erfgoed: een initiatief van de Wetenschappelijke Raad van ICOMOS." (PAMELA JEROME. AIA, LEED® AP; ICOMOS Scientific Council Coordinator)
"Klimaatverandering en aanpassing: hoe het verleden de toekomst kan informeren." (DIANE L. DOUGLAS. Statistical Research Inc., VS)
12u00-13u30
Lunch
13u30-15u00
Parallel Workshop 1:
Een voorbereiding op de effecten van klimaatsverandering voor het culturele erfgoed
"Na de vloed: de heropbouw van Hadrami-dorpen in Yemen." (PAMELA JEROME. AIA, LEED® AP; ICOMOS Scientific Council Coordinator)
"Culturele noodgevallen: reageren op klimaatgerelateerde rampen." (ELÉONORE DE MERODE. Prince Claus Fund for Culture and Development, Nederland)
"Levende erfgoedsites en klimaatverandering - De reacties van parken en tuinen binnen het European Garden Heritage Network." (CHRISTIAN GRUESSEN. European Garden Heritage Network, Duitsland)
"Cultureel erfgoed: toekomstverwachting en/of overleving." (JAMES WHITE. Postgraduate Research student at the Edinburgh College of Art, UK)
Parallelle Workshop 2
Efficiënte energie, hernieuwbare bronnen en nieuwe materialen: strategieën voor de toekomst
"De vervanging van materialen: een strategie met veel facetten." (PAULA MACIEL SILVA AND SILVIO ZANCHETTI. Catholic University of Pernambuco, Brazilië)
"Restauratie Montevideo pakhuizen – schoolvoorbeeld van ecologische restauratie." (WOUTER CALLEBAUT. Callebaut Architecten, België)
"Klimaatverandering en de culturele omgeving – Bekende invloeden en uitdagingen in Finland." (MINNA PESU. National Board of Antiquities, Finland)
"Prins Charles gaat virtueel: Regionale gastronomie creëert nieuwe mogelijkheden!" (DIRK BRENTJENS. Academy of Regional Gastronomy, België)
15u00-15u30
Koffiepauze
15u30-17u00
Parallelle Workshop 1
Modellen voor erfgoedbeheer tegen de achtergrond van de klimaatsverandering:
"De geschiedenis van het vergeten: Erfgoed als ecologie."(BENJAMIN MORRIS. University of Cambridge, Verenigd Koninkrijk)
"Erfgoedbeheer in Zweden." (NATALIYA HULUSJÖ. Swedish National Heritage Board )
"Een analyse van de kwetsbaarheid van het werelderfgoed voor de klimaatverandering: een casestudy van Bru na Boinne, Ierland." (CATHY DALY. Brandenburg University of Technology, Cottbus, Duitsland)
"Plannen voor de duurzame ontwikkeling van Regi Lagni, een site uit het Borbone tijdperk in de regio van Campania: het kanaal, het meer en de stedelijke waterkant. De integratie van ecologische verwezenlijkingen door middel van monumenten." (CAROLINA COLLARO. Nova Gorica University and IUAV Venice University)
Parallel Workshop 2
Erfgoedbewaring, publieke betrokkenheid en sociale innovatie:
"Landscape Use and Climate Change Presented to the Public." (JOLANDA BOS. The ReCollective, The Netherlands)
"De mening van een ngo over en zijn optreden tegen de globale klimaatveranderingen die betrekking hebben op het cultureel erfgoed in Turkije." (AYDIN UCAR & ESER GULTEKIN. Akdeniz University, Turkije)
"The Dutch role in the presentation of climate change and human response." (SIGRID M. VAN ROODE, Past2Present/the ReCollective, The Netherlands)
"De grote uitdaging: energievoorziening door waterkrachtcentrales of biodiversiteit en erfgoed gebaseerd op traditionele kennis." (ELIZABETH FERREIRA DA SILVA; PATRÍCIA PEREIRA PERALTA. Instituto Nacional de Propriedade Industrial, Brazilië)
17u00-18u30
Slotreceptie aangeboden door het VLiz
18u30
Transfer van Oostende naar Gent
